Rozbieramy cenę Pb95 na części: ropa, rafineria, transport, stacja i podatki
W poprzedniej części przyglądaliśmy się relacji pomiędzy ceną ropy Brent a ceną paliwa na polskiej stacji.
Teraz schodzimy poziom niżej.
Nie pytamy już tylko, dlaczego litr benzyny kosztuje kilka złotych.
Pytamy:
Do odpowiedzi potrzebujemy rozłożyć cenę na kilka elementów:
- 🛢️ koszt surowca i produktów naftowych,
- 🏭 przetwarzanie w rafinerii,
- 🚛 transport i logistyka,
- 🏪 handel hurtowy i detaliczny,
- 🏛️ podatki i opłaty.
Komisja Europejska udostępnia dane pozwalające analizować ceny paliw z podatkami i bez podatków, a także osobne dane dotyczące VAT, akcyzy i innych podatków. Dostępne są również szeregi historyczne od 2005 roku.
🔬 Najpierw ważne zastrzeżenie
W internecie bardzo często można znaleźć prostą kalkulację:
To dobry sposób na pokazanie skali, ale nie jest to rzeczywisty rachunek rafinerii.
Rafineria nie kupuje gotowej benzyny po cenie detalicznej. Przerabia ropę na wiele produktów jednocześnie: benzynę, diesel, paliwo lotnicze, LPG, cięższe frakcje i inne produkty.
Dlatego poprawniej jest mówić o wartości surowca przypadającej na produkt, a nie twierdzić, że każda złotówka ceny benzyny odpowiada konkretnej części ceny Brent.
🛢️ 1. Pierwszy element: surowiec
Na początku całego łańcucha znajduje się ropa.
Jednym z najważniejszych benchmarków światowego rynku jest Brent.
Problem polega na tym, że Brent jest wyrażany w USD za baryłkę, natomiast polski kierowca kupuje paliwo w PLN za litr.
Dlatego między tymi wartościami znajduje się jeszcze kurs walutowy.
BRENT
USD/baryłkę
USD/PLN
kurs walutowy
PRODUKT
PLN/l
Już tutaj widać, dlaczego prosty wykres Brent może nie odpowiadać idealnie temu, co dzieje się z ceną benzyny.
🏭 2. Drugi element: rafineria
Ropa musi zostać przetworzona.
Rafineria zużywa energię, pracę instalacji, katalizatory i inne zasoby. Dochodzą koszty utrzymania infrastruktury, transportu surowca oraz zagospodarowania produktów ubocznych.
Jednocześnie rafineria sprzedaje produkty po cenach zależnych od sytuacji na rynku.
Dlatego kluczowym pojęciem jest:
🏭 MARŻA RAFINERYJNA
Różnica pomiędzy wartością produktów rafineryjnych a kosztem surowca, przed uwzględnieniem wszystkich pozostałych kosztów działalności.
To właśnie ten element może powodować sytuację, w której cena produktów naftowych rośnie szybciej niż cena samej ropy.
🚛 3. Transport, magazynowanie i logistyka
Paliwo nie teleportuje się z rafinerii na stację.
Po drodze potrzebne są:
- 🚢 transport morski lub rzeczny,
- 🚆 kolej,
- 🚛 autocysterny,
- 🏭 terminale paliwowe,
- 🛢️ magazyny,
- ⛽ infrastruktura stacji.
Każdy z tych elementów generuje koszty.
Ich udział w cenie litra jest jednak zdecydowanie mniejszy niż często sugeruje się w popularnych dyskusjach.
Dlatego jeżeli cena paliwa zmienia się o kilkadziesiąt groszy, nie można automatycznie zakładać, że transport odpowiada za całą zmianę.
🏪 4. A co z marżą stacji?
To jeden z najbardziej kontrowersyjnych elementów całej układanki.
Jeżeli stacja kupuje litr paliwa taniej, a sprzedaje go drożej, różnica pomiędzy tymi wartościami stanowi marżę handlową brutto.
Nie jest ona jednak równoznaczna z czystym zyskiem.
Stacja musi pokryć m.in.:
- 👷 wynagrodzenia,
- ⚡ energię,
- 🔧 utrzymanie infrastruktury,
- 🏢 koszty nieruchomości,
- 🚛 logistykę,
- 💳 prowizje od płatności,
- 🧾 koszty administracyjne i operacyjne.
Dopiero po odjęciu tych kosztów otrzymujemy wynik ekonomiczny przedsiębiorstwa.
🏛️ 5. I dochodzimy do państwa
Tu struktura ceny staje się szczególnie interesująca.
W cenie paliwa znajdują się między innymi podatki i opłaty związane z obrotem paliwami.
Najważniejsze pozycje to:
AKCYZA
VAT
OPŁATY
Komisja Europejska prowadzi osobny zestaw danych dotyczący VAT, akcyzy i innych podatków pośrednich dla produktów naftowych w państwach UE.
💰 6. Dlaczego VAT jest szczególny?
VAT jest podatkiem procentowym.
Oznacza to, że gdy rośnie cena netto produktu, rośnie również nominalna kwota VAT przypadająca na litr.
Możemy więc mieć następującą sytuację:
Cena netto ↑
↓
VAT w zł/l ↑
↓
Cena końcowa ↑
Dlatego udział VAT w cenie wyrażony w złotówkach może zmieniać się wraz z ceną paliwa, nawet jeżeli stawka procentowa VAT pozostaje taka sama.
🧮 7. Przykładowy litr za 6,50 zł
Weźmy czysto ilustracyjny przykład:
⛽ Cena detaliczna: 6,50 zł/l
🛢️ surowiec i produkt rafineryjny — część ceny
🏭 rafinacja — część ceny
🚛 logistyka — część ceny
🏪 handel — część ceny
🏛️ podatki i opłaty — część ceny
Uwaga: powyższy schemat nie oznacza, że można bezpośrednio przypisać każdej z tych pozycji określoną liczbę groszy bez użycia danych źródłowych.
I właśnie tutaj zaczyna się prawdziwa analiza.
📊 8. Jak policzyć to poprawnie dla 2016–2026?
Dla każdego kwartału potrzebujemy zebrać dane dotyczące:
| Dane | Jednostka | Rola |
|---|---|---|
| Brent | USD/bbl | surowiec |
| USD/PLN | PLN/USD | przeliczenie walutowe |
| Pb95 | PLN/l | cena detaliczna |
| Cena bez podatków | PLN/l | rynek przed podatkami |
| VAT | PLN/l | podatek |
| Akcyza i inne opłaty | PLN/l | podatki i opłaty |
Komisja Europejska udostępnia właśnie tego rodzaju dane historyczne w ramach Price developments 2005 onwards.
📐 9. Najważniejsze równanie całej analizy
↓
CENA BEZ PODATKÓW
+
VAT + AKCYZA + INNE PODATKI/OPŁATY
To bardzo ważne, ponieważ pozwala oddzielić rynek paliwowy od polityki podatkowej.
🔥 10. I tutaj pojawia się naprawdę ciekawy wykres
Wyobraźmy sobie, że każdy kwartał od 2016 do 2026 przedstawiamy jako 100% ceny detalicznej.
Wtedy możemy zobaczyć, jak zmieniał się udział poszczególnych elementów.
2016
🛢️ surowiec + 🏭 rafinacja + 🚛 logistyka + 🏪 handel + 🏛️ podatki = 100%
2020
🛢️ surowiec ↓↓↓ podczas pandemicznego szoku
2022
🛢️ surowiec ↑ + 🏭 produkty rafineryjne ↑↑
2026
możemy sprawdzić, czy struktura ceny wróciła do poziomów sprzed kryzysów.
I właśnie taki wykres będzie znacznie bardziej informacyjny niż zwykłe zestawienie cen benzyny.
🚨 11. Najważniejsze: „kto bierze” nie oznacza „kto zarabia”
To rozróżnienie jest kluczowe.
Jeżeli z każdego litra określona kwota trafia do budżetu państwa w formie podatków, możemy powiedzieć, że państwo pobiera tę część ceny.
Nie oznacza to jednak, że cała ta kwota jest zyskiem państwa.
Podobnie marża detaliczna nie jest automatycznie zyskiem stacji, a marża rafineryjna nie jest automatycznie zyskiem netto rafinerii.
„Bierze” oznacza udział w cenie.
„Zarabia” wymaga odjęcia wszystkich kosztów.
🇪🇺 12. Najlepszy test: porównanie z innymi krajami
Jeżeli chcemy sprawdzić, czy polski rynek jest wyjątkowy, nie możemy analizować Polski w izolacji.
Dlatego następnym krokiem powinno być porównanie:
- 🇵🇱 Polski,
- 🇩🇪 Niemiec,
- 🇨🇿 Czech,
- 🇸🇰 Słowacji,
- 🇪🇸 Hiszpanii.
Dla każdego kraju można zestawić:
CENA Z PODATKIEM → CENA BEZ PODATKU → PODATKI → UDZIAŁ PODATKÓW W CENIE
To pozwala odpowiedzieć na pytanie, czy różnica między krajami wynika przede wszystkim z podatków, czy z części rynkowej ceny.
🎯 13. Co już wiemy?
Po rozłożeniu ceny paliwa na elementy obraz jest dużo bardziej skomplikowany niż popularne:
Tak nie działa rynek.
Między baryłką Brent a dystrybutorem znajdują się:
🛢️ surowiec
↓
💵 kurs walutowy
↓
🏭 rafineria
↓
🚛 logistyka
↓
🏪 handel
↓
🏛️ podatki
↓
⛽ CENA DLA KIEROWCY
🔥 14. Ale właśnie tutaj zaczyna się najciekawsze pytanie
Jeżeli mamy dane dla ponad 40 kwartałów, możemy zrobić coś znacznie bardziej interesującego niż pojedyncze porównanie.
Możemy sprawdzić:
- 📉 kiedy udział surowca w cenie był najmniejszy,
- 📈 kiedy udział podatków był największy,
- 🏭 kiedy marże rafineryjne rosły najbardziej,
- 💵 jak silnie kurs złotego wpływał na cenę,
- ⛽ kiedy cena Pb95 oddalała się najbardziej od wartości wynikającej z samego rynku ropy.
💥 I TO BĘDZIE NAJWAŻNIEJSZY WYKRES CAŁEJ SERII
Nie wykres „cena benzyny w 2016 vs 2026”.
Nie wykres samego Brent.
Tylko:
100% CENY LITRA → KTO JĄ TWORZY?
Jeżeli zrobimy to dla każdego kwartału, zobaczymy, jak zmieniała się struktura ceny paliwa przez całą dekadę.
📌 Wniosek
Nie istnieje jedna „cena ropy ukryta w litrze paliwa”.
Istnieje cały łańcuch wartości, który zaczyna się od surowca, przechodzi przez rafinerię i logistykę, a kończy na sprzedaży detalicznej oraz podatkach.
Co ważne, Komisja Europejska pozwala porównywać ceny paliw z podatkami i bez podatków oraz analizować ich zmiany historyczne. Dzięki temu można oddzielić część podatkową od rynkowej zamiast opierać się wyłącznie na intuicji.
🚨 NASTĘPNA CZĘŚĆ: POLSKA VS EUROPA
W kolejnej części zrobimy jeszcze bardziej bezpośrednie porównanie.
Polska 🇵🇱 kontra Niemcy 🇩🇪, Czechy 🇨🇿, Słowacja 🇸🇰 i Hiszpania 🇪🇸.
Sprawdzimy nie tylko, gdzie benzyna i diesel są droższe.
Sprawdzimy przede wszystkim:
🏛️ ile wynoszą podatki,
⛽ ile kosztuje paliwo bez podatków,
📊 jaki procent ceny stanowi fiskus,
💰 i gdzie kierowca rzeczywiście płaci najwięcej.
Dopiero wtedy będziemy mogli powiedzieć, czy polskie paliwo jest naprawdę drogie — czy tylko tak się wydaje.
Źródła i metodologia: European Commission, Weekly Oil Bulletin. Komisja publikuje tygodniowe ceny produktów naftowych dla państw UE, ceny z podatkami i bez podatków, dane o VAT i akcyzie oraz szeregi historyczne „Price developments 2005 onwards”.
Posty
0 Komentarze